Een eeuw lang actief voor Hoorns erfgoed

Maquette van Hoorn - Anno Domini 1650

Historische afbeeldingen

Op de plattegrond van Blaeu staan ca. 2000 bouwwerken ingetekend. In het kader rechtsonder op de plattegrond worden 23 bouwwerken met name genoemd, aangeduid met de letters a - z. Onder de nrs. 4, 5, 6, 10 en 48 worden nog 5 bouwwerken genoemd. Deze 28 bouwwerken worden min of meer natuurgetrouw afgebeeld op de plattegrond. Bij de verpachting in 1983 van panden op de maquette werden deze 28 bouwwerken (met een paar wijzigingen) als eerste geveild. Een aantal van deze bouwwerken bestaat nu nog, sommige onder een andere naam. Andere zijn bekend van historische afbeeldingen. Van weer andere weten we niet, hoe ze eruit hebben gezien. Hieronder worden historische afbeeldingen getoond van enkele van de genoemde bouwwerken die nu niet meer bestaan.

 

Hoorn Blaeu register
Met name genoemde bouwwerken op de plattegrond van Blaeu. Voorts onder nr. 10 Westindische packhuys, en nr. 48 Diefleyers Clooster.

 

Westerpoort
Westerpoort (C. Pronk, 1727), gesloopt in 1806

 

Noorderpoort
Noorderpoort (door A. Rademaker, 1676-1735)

 

Noorderpoort
Noorderpoort door A. Rademaker (gesloopt in 1850)

 

Koepoort Doelen
Achterstraat met Doelen en Koepoort (Cornelis Springer, 1874)

 

Koepoort
Koepoort buitenzijde 1730 (Goeree - Pronk, 1730)

 

Koepoort
Koepoort, foto buitenzijde 1871 (jaar van afbraak)

 

Koepoort
Koepoort binnenzijde 1730 (Goeree - Pronk, 1730)

 

Koepoort
Koepoort, foto binnenzijde 1871

 

Oosterpoort
Oude Oosterpoort, gesloopt in 1820 (maker onbekend)

 

Oosterpoort
Oude Oosterpoort (C. Pronk, 1727)

 

Grote Kerk
Grote Kerk (Feyken Rijp, 1706)

 

Nieuwstraat 1784
Nieuwstraat (Ouwater, 1784)

 

Stadhuis
Stadhuis op de Roode Steen (Doesjan, 1787)

 

Stadhuis
Stadhuis en kaasmarkt op de Roode Steen (17e Eeuw, maker en jaartal onbekend)

 

Stadhuis
Stadhuis op de Roode Steen (C. Pronk, 1727)

 

Stadhuis
Stadhuis op de Roode Steen (Bulthuis - Bendorp, 1793)

 

Stadhuis
Stadhuis op de Roode Steen (Doesjan), afgebroken in 1797

 

Stadhuis
Stadhuis op de Roode Steen (Ouwater, 1784)

 

Doelen
De Achterstraat met de Sint Sebastiaan Doelen en op de achtergrond een ophaalbrug over de Turfhaven (Cornelis Springer ca. 1870).

Kloosters

Hoorn Blaeu Grote kerk
Uitsnede uit de plattegrond van Blaeu met daarop 6 van de 9 kloosters in de stad

Hoorn telde in de vijftiende eeuw negen kloosters (conventen) binnen de wallen, en vlak buiten de stad stonden er nog twee. Aan het begin van de zestiende eeuw besloegen de kloosterbezittingen 40% van de oppervlakte binnen de stadsmuren. Aan dit bloeiende kloosterleven kwam een einde, toen Hoorn in 1572 de zijde van Willem van Oranje koos in de strijd tegen de Spanjaarden. De kerken gingen over in protestantse handen en de kloosters werden gesloten. De gebouwen en terreinen hiervan kregen andere bestemmingen. Daarna werd er druk gesloopt en gebouwd. Ten tijde van de verschijning van de plattegrond van Blaeu waren de kloostergebouwen dus al tientallen jaren niet meer in gebruik als klooster. De namen van de kloosters bleven in de volksmond nog lang voortleven, en daarom werden ze nog door Blaeu in 1649 vermeld op de plattegrond.

Dit waren de kloosters (conventen) met stichtingsjaar:
   1. Agnietenklooster (1385), tussen Kerkplein en Gravenstraat (Blaeu = l)
   2. Catharinaklooster (1400), aan de Muntstraat (Blaeu = n)
   3. Ceciliaklooster (1402), tussen de Nieuwsteeg en de Kruisstraat (Ceciliakapel bestaat nog) (Blaeu = y)
   4. Claraklooster (1467), aan het Kleine Noord naast de Noorderkerk (Blaeu = p)
   5. Geertenklooster (1404), aan de Wisselstraat (Blaeu = m)
   6. Hieronymusklooster van de Broeders van Goeden Wille, aan de Nieuwsteeg hoek Gouw (1385). Dit convent van broeders van het gemene leven is volgens Schrickx (2016) nooit van de grond gekomen. In 1429 zijn de panden overgedragen aan het naastgelegen Ceciliaklooster (Blaeu = x)
   7. Mariaklooster (1408), aan de Korte Achterstraat (Mariakapel bestaat nog) (Blaeu = c en o)
   8. Maria Magdalenaklooster (1464), aan het Grote Oost
   9. Pietersdalklooster (1457), op het Dal (Blaeu = q)

Onder nr. 48 in de Wisselstraat vermeldt Blaeu nog het "Diefleyers Clooster". Diefleiders zijn dienaren van den schout, belast met het aanhouden en ter terechtstelling voeren van dieven en andere misdadigers of overtreders. Nr. 48 op de plattegrond van Blaeu staat vermeld bij de kapel van het voormalige St. Geertenklooster. Dit klooster bestond in 1649 al lang niet meer. Net zoals zoveel voormalige kloostergebouwen kreeg ook deze kapel een nieuwe functie. Kennelijk werd het gebouw gebruikt door de dienaren van de schout. In de volksmond bleven de oude kloosterbenamingen nog een tijd lang bestaan. De aanduiding 'Clooster' houdt dus niet in, dat het toen nog als klooster fungeerde (met dank aan C. Schrickx).

Zes (nrs. 1, 2, 3, 5, 6, 7) van de negen kloosters lagen dicht bij elkaar in het centrum van de stad; zie het fragment hierboven van de plattegrond van Blaeu. Gebouwdelen zijn bewaard gebleven van de Ceciliakapel (Nieuwsteeg) en de Mariakapel (Korte Achterstraat).
Behalve dat zijn geen afbeeldingen bekend van de kloosters.

 

Auteur
Frans J.P.M. Kwaad

Illustraties:
Tenzij niet genoemd, Frans v. Iersel, Westfries Archief e.a..

Bronnen
Bonke, H. en Bossaers, K., 2002. Heren investeren. De bewindhebbers van de West-Friese Kamers van de VOC. Stichting Museaal en Historisch Perspectief  Noord-Holland, Haarlem-Hoorn-Enkhuizen, 156 pp.
Gaastra, F.S., 2002. De geschiedenis van de VOC. Walburg Pers, Zutphen, 5e druk, 192 pp.
Lesger, C.M., 1990. Hoorn als stedelijk knooppunt. Hollandse Studiën 26, Uitgeverij Verloren, Hilversum, 240 pp.
Saaltink, H.W., 1980. Hoorn in kaart. Vier eeuwen Hoornse stadsplattegronden. Uitgave Stichting "De Hoofdtoren", 152 pp
Van Zoonen, Arie, 2004. 1852-2004 Het Park Anderhalve eeuw aan de Westerdijk. Een Hoornse geschiedenis. Uitgave van Schouwburg en Congrescentrum het Park ter gelegenheid van de opening van het nieuwe theater op vrijdag 25 juni 2004, 304 pp.