Een eeuw lang actief voor Hoorns erfgoed

Afbraak

Deze demografische ontwikkeling heeft met zich meegebracht, dat er in de 17e eeuw relatief veel, in de 18e eeuw minder en in de 19e eeuw nog minder is gebouwd in Hoorn. In feite zijn er in de periode 1650-1850 veel meer huizen afgebroken dan bijgekomen. Er zijn daardoor grote gaten gevallen in de bebouwing van de stad binnen de wallen. In 1872 vatte een Engelse reiziger zijn indrukken als volgt samen: "Hoorn is als een oude vrouw, welker vermagerde ledematen nog met veel te wijd geworden kleren zijn omhangen, Enkhuizen lijkt een uitgestrekt kerkhof en Medemblik een graf." (Brouwer, 1938). Een betrouwbaar kaartbeeld van de afbraak tussen 1650 en 1850 hebben we niet. We kennen geen plattegronden van de stad tussen die van Blaeu uit 1630 en die van Doesjan uit 1794, waarop de achteruitgang van het huizenaantal valt af te lezen. De kaart van Tirion uit 1743 geeft geen gedetailleerde informatie over de bebouwing. Op de kaart van Doesjan uit 1794 is te zien, dat er belangrijke gaten zijn gevallen op het Baadland, de Binnenluiendijk, de Italiaanse Zeedijk, de Vesten en tussen Gouw en Ramen. Volgens Saaltink (1980) geeft de kaart van Doesjan waarschijnlijk echter een te rooskleurig beeld van de bebouwing in 1794. De eerste kadastrale kaart van Hoorn door Van Diggelen (copie Van der Horst) uit 1823 toont duidelijk het resultaat van de achteruitgang van de stad en de afbraak tot 1823. Dit was wel het dieptepunt. De meeste bebouwing is verdwenen in het havenkwartier. Het centrale deel van de stad schijnt wat minder geleden te hebben, hoewel er in1823 geen straat was zonder een aantal gaten in de bebouwing (Saaltink, 1980).

Munnickenveld (Foto P. Nooteboom)
Munnickenveld (Foto P. Nooteboom)

De trapgevelpanden uit de eerste helft van de 17e eeuw voeren de boventoon onder de historische Hoornse panden. Rond 1650 zal Hoorn hebben volgestaan met huizen met een (eenvoudige) trapgevel. Gezien de maximale omvang van de bevolking van 15 à 16.000 zielen in de zeventiende eeuw, zal het maximale aantal huizen in die tijd in de orde van 3500 hebben bedragen. Daarna volgen (in tijd en in aantal) de hals- en klokgevels van het Hollands Classicisme en de klok- en lijstgevels van de Lodewijkstijlen.
Sinds 1970 is de binnenstad van Hoorn een beschermd stadsgezicht met 347 Rijksmonumenten en 212 gemeentelijke monumenten . Daarmee is Hoorn, na Amsterdam en Haarlem, de derde monumentenstad van Noord-Holland.